كه در آنجا ميان آدم و حوّا معرفت و شناخت واقع شد و بلكه جهت حصول شناسايى و معرفت به خداى تعالى است از سوى بندگان به وسيلهء عبادات و ادعيه . مَعْرُوف : اسمى است براى هر كارى كه با عقل و شريعت نيكو شناخته شده مُنْكَر : چيزى است كه به زشتى شناخته شده ، در آيات : ( يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ - 104 / آل عمران ) ( وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ - 17 / لقمان ) ( وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً - 32 / احزاب ) و لذا واژه - معروف ( خوب و نيكو ) براى ميانه روى در بخشش وجود به كار مىرود زيرا از نظر شريعت و عقول نيكو شمرده مىشود ، مثل آيه : ( وَ مَنْ كانَ فَقِيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ - 6 / نساء ) « 1 » . و آيه : ( لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ - 114 / نساء ) « 2 » و آيه : ( لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ - 241 / بقره ) يعنى به احسان و اقتصاد يا ميانه روى . و آيات : ( فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ 2 / طلاق ) ( قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ - 263 / بقره ) يعنى : پاسخ نيكو دادن و دعاى خير از صدقه بهتر است ( از صدقه‌اى كه اذيّتى در پى داشته باشد ) . عُرْف : نيكويى و احسانى كه شناخته شده ، و در

--> ( 1 ) اشاره آيه به يكى از عاليترين اصول انسانيّت و كرامت و شرف آدمى است كه در حال فقر و مسكنت گوهر وجود خويش را آلوده نكند بلكه با ميانه روى و به خوبى عمل كردن حيثيّت خويش نگه دارد ، شاعر گويد : چو دخلت نيست خرج آهسته‌تر كن * كه بر زانو زنى دست تغابن . ( 2 ) چنان كه در آيه قبل اشاره شده معنى آيهء اخير يكى از حكمتهاى بزرگ اخلاقى و اجتماعى و ادبى اسلام است مىگويد : در بسيارى نجواها و سخنان در گوشى آنها خير و نيكى نيست مگر كسى كه با سخن آرام ديگرى را به بخشش يا كار نيك يا اصلاح بين مردم تذكّر دهد كه از هر گونه خودپسندى ، و خير و نيكى را براى خوشنودى خداى بگويند و عمل كند نه هواهاى نفسانى ( فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً - 114 / نساء ) به زودى پاداش بزرگ خداوند به چنان كسان خواهد رسيد پس - نجوا - در موارد فوق ضرورى ، و استثناء از نجواى شيطانى است كه فرمود : ( إِنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشَّيْطانِ - 10 / مجادله ) تمام استثناءهاى قرآن در واقع شكوه و عظمت علمى ، و حكمى اخلاقى است .